| |
|
Slow Food Slow Life
SlowFood - SlowLife |
|
|
|
|
 |
Kwaliteit van Leven is Kwaliteit van Eten
De tijd vliegt voorbij. In onze haast ervaren wij het leven, zonder
de smaak te proeven van het moment.
Slow food is deels een reactie op de komst van Fast Food. De Slow
Food organisatie telt zo’n 80.000 leden en is in 1986 opgericht door
Carlo Petrini, een Italiaanse fijnproever en culinair journalist.
|
|
De Ingrediënten
De
ingrediënten zijn alles bepalend voor de smaak, voor het resultaat.
Als de kwaliteit van de ingrediënten goed is, kan men alleen maar
verwachten dat het resultaat een hoge kwaliteit bevat |
 |
|
 |
Het Genot
Slow Food staat voor kwaliteit van eten en bovenal voor kwaliteit
van genot. Genieten en de tijd nemen om het eten voor te bereiden en
te nuttigen is een belangrijk uitgangspunt in het leven van de
‘langzame’. Niet alleen de tijd als een statisch instrument, maar
vooral de gebeurtenissen in tijd, zoals het proeven, het ruiken, het
voelen en het zien geven dynamiek aan deze traagheid.
|
|
Wie
Bewaakt de Kwaliteit?
Niet het 'hap snap' Fast Food beleid, maar overdenkingen,
bewustwording en het stellen van de juiste doelen moeten de basis
vormen. Wat wil je nu werkelijk bereiden en hoe ga je dit bereiken?
Een simpele vraag met een ‘Slow’ antwoord.
Wie bewaakt er de kwaliteit van het eten? Wie zorgt ervoor dat de
ingrediënten in een passende hoeveelheid in het gerecht worden
verwerkt? Wie zorgt ervoor dat het eten niet te lang doorkookt? En
wie zorgt ervoor dat de kwaliteit zich blijft ontwikkelen?
|
 |
Met dank aan Linde Elise
Breunis |
|
|
Slowlife, op tijd gas terug nemen, genieten van het
leven, genieten van eten, zijn, leef met de seizoenen,
werken, maar wel met plezier. Slowlife, een
levenshouding.
|
|
| Leef langzaam, geniet
meer |
▲Top |
Het leven hoeft niet altijd snel, snel, snel te gaan.
Meer mensen ontdekken slow als antwoord op
oppervlakkige, haastige contacten. Niet om het moderne
leven af te zweren, maar om er meer van te genieten.
Marco Visscher, Ode’s jongste en razende reporter,
onderzocht een nieuw fenomeen – en probeerde het uit.
Zijn het de kronkelige wegen of de indrukwekkende
vergezichten, waardoor onze huurauto in een ongehoord
laag tempo zijn weg vindt in de Chiantistreek in
Toscane? Op zoek naar rust in een rusteloos lijf
schrijden we voort door het groene, glooiende landschap
vol druivenranken en olijfbomen. In de schilderachtige
middeleeuwse dorpjes lijkt de tijd te zijn stilgezet.
Soms is het leven verrukkelijk – en Toscane lijkt ervoor
gemaakt daarvan het bewijs te zijn.
De burgemeester van Castelnuovo Berardenga, het dorp
waar wij verblijven, zegt het ook. ‘Het is gemakkelijker
om van het leven te genieten als je het langzaam
beleeft. Met mijn dorp wil ik iets creëren dat mensen
toestaat uit te rusten, een plek waar rust en aandacht
natuurverschijnselen zijn.’
Simone Brogi is één van de eerste burgemeesters die zich
aansloot bij Citta Slow, een groeiend netwerk van
stadjes die het turboleven willen uitbannen. Ze
investeren niet zozeer in betere snelwegen, maar in
fiets- en wandelpaden. Ze zijn meer geïnteresseerd in
bescherming van parken en restauratie van oude gebouwen
dan in nieuwbouwprojecten. Ze leggen beperkingen op aan
grote winkelketens en gunnen lokale, kleinschalige
winkels de beste plekken in het stadscentrum. Ze
stimuleren boeren om op natuurvriendelijke wijze
traditionele, lokale producten te verbouwen. Maar,
waarschuwt Brogi, ‘het is eerder een filosofie dan een
concrete actielijst.’
Als onze typisch Toscaanse lunch erop zit, maken we een
wandeling door zijn stadje. Op deze doordeweekse dag is
het rustig op straat, verklaart Brogi. Maar het is
moeilijk voor te stellen, dat het hier ooit bruist.
Vrees dat toeristen het trage tempo verstoren, heeft hij
niet. ‘Ik hoop’, zegt Brogi, ‘dat mensen die hier komen
juist iets meenemen van de slow experience. Dat ze
eenmaal thuis contacten zullen leggen, dat ze mensen
aankijken en groeten op straat. Tijd nemen voor elkaar,
daar draait het uiteindelijk allemaal om.’
Brogi’s wens om het tempo terug te draaien in
Castelnuovo Berardenga is een exponent van een
opmerkelijk nieuw wereldwijd verschijnsel. De vrijwel
permanente haast van het moderne leven maakt bij steeds
meer mensen een diep verlangen naar meer tijd, naar meer
rust los. Ze willen vertragen. Ze willen meer tijd voor
hun familie en vrienden. Ze willen – in een nieuw
trefwoord – slow.
Slow? Langzaam? Is dat niet iets van vroeger? Zelf hou
ik wel van een beetje vaart. Ik heb weliswaar geen auto,
maar in de tien minuten die ik dagelijks op de fiets
doorbreng tussen mijn appartement en Ode’s voordeur trap
ik flink op de pedalen. Op de dansvloer haat ik slome
nummers, de afwas gaat hup, in de vaatwasser, en eten en
de krant lezen gaan volgens mij perfect samen. En nu wil
Ode dat ik – uitgerekend ik – reis naar een Italiaans
gehucht waar de tijd stil staat, om mij aan te passen
aan het slow life?
Moderne stadsmensen als ik hebben het druk, druk, druk –
en daar zijn we trots op. Een volle agenda betekent een
actief sociaal leven. Zo rijgen we de ene vluchtige
ontmoeting aan de andere. Rust is iets voor de vakantie,
een georganiseerde reis waar zoveel mogelijk
bezienswaardigheden op een druk programma staan. Rust is
iets voor oude mensen – of beter nog: rust is iets voor
ná het leven.
Snel staat gelijk aan goed, aan vooruitgang. We gaan op
een snel dieet (‘Nu slank in 8 dagen!’) en als dat niet
werkt, is er liposuctie. We halen Chinees of laten
pizza’s bezorgen en als we dan eens in de keuken staan
te koken, is er een magnetron. We verwachten van de
huisarts geen luisterend oor meer, maar een pil die
meteen werkt. Voor wie een relatie wil, is er
speed-dating, zodat je in zo kort mogelijke tijd zoveel
mogelijk mensen kunt scannen. Om ouders te helpen met
vaak tijdrovende voorleesverhaaltjes zijn er speciale
sprookjes die maar één minuut duren.
Dit is geen vingerwijzing naar al degenen die alleen de
hogere versnelling weten te vinden. Ook ik probeer
overal en altijd een paar minuten te winnen, zelfs een
paar seconden. Altijd voel ik me opgejaagd, bang om iets
te missen, bang dat het feest in een andere zaal is. In
de rij bij de supermarkt kijk ik met een schuin oog naar
andere rijen: zal ik toch dáár gaan staan? Ik ben
bepaald niet alleen. We lijden collectief aan
tijdziekte, of time-sickness, het woord dat de
Amerikaanse arts Larry Dossey in 1982 verzon voor het
obsessieve geloof dat er niet genoeg tijd is en dat je
dus sneller moet gaan om bij te blijven. Hoe anders valt
te verklaren dat steeds meer mensen last hebben van de
gevolgen van een gehaast leven: stress, slapeloosheid,
migraine, zwaarlijvigheid?
Ik ben eind twintig, en enkele van mijn vrienden zijn al
geveld door wat ze een burn-out noemen, of nog moderner:
een quarterlife crisis, het jongere broertje van de
midlife crisis. Wat wordt de naam van de aandoening voor
kinderen die vanwege muzieklessen, sport, toneel en een
televisieverslaving geen tijd meer hebben om gewoon te
spelen en te lummelen – zeg maar, om kind te zijn?
In weerwil van deze trend kiest een groeiende minderheid
voor meer rust in het leven, niet in de laatste plaats
om hun gezondheid te redden, maar zeker ook om meer van
het leven te genieten. Meer mensen ruilen een werkdag in
voor minder salaris en meer tijd. Ze verzorgen hun
lichaam niet langer met fitness of aerobics, maar met
yoga en tai chi. Ze verruilen de geneeskunde van de
zogenaamde quick fix voor andere, meer holistische
benaderingen van gezondheid. Ze nemen meer tijd om
lekker te koken, om te mediteren, om vrienden te
bezoeken, of om hun seksleven minder hijgerig en beter
te maken. Kortom, in hun keuze voor slow vinden ze meer
kwaliteit in een snel leven.
Als je gehaast leeft, vertellen vrienden die streven
naar meer rust, blijft alles oppervlakkig. Je kunt zo
geen werkelijke verbinding maken met de wereld, met
anderen of met jezelf. Het is eigenlijk een vreemde
paradox: de belangrijkste reden waarom mensen gas terug
nemen, is omdat ze (nog altijd) denken dat ze te veel
missen en dus eigenlijk meer willen ervaren.
Hoewel het hier geen officiële beweging betreft met
woordvoerders en een eigen website, is de eerste kroniek
al geschreven: het uiterst vermakelijke In Praise of
Slowness (Alfred A. Knoff, 2004) door de Canadese
journalist Carl Honore, dat na de zomer in Nederlandse
vertaling verschijnt bij uitgeverij Lemniscaat. Het boek
somt allerlei maatschappelijke ontwikkelingen op die
zouden wijzen op een algehele vertraging van de cultuur:
van het belang van wandelen via de populariteit van
tantrische seks tot thuisonderwijs, een antwoord van
ouders op de reguliere scholen die kinderen dwingen in
korte tijd veel kennis tot zich te nemen in een tempo
dat niet het hunne is.
Er lijken belangrijke argumenten te bestaan om te kiezen
voor slow, voor een stap terug. Minder werken – het
startpunt van vele zoektochten naar een prettiger,
evenwichtiger leven – hoeft voor het bedrijf niet te
betekenen dat het minder effectief is. Met gemiddeld zes
weken vakantie blijken Europese bedrijven toch te kunnen
concurreren met Amerikaanse, die slechts twee
vakantieweken hebben. In de Verenigde Staten voert Take
Back Your Time met een groeiende aanhang campagne om
naar Europese voorbeeld de vakanties te verlengen.
Hoge werkdruk en lange uren op kantoor worden vaak
verward met effectiviteit. In organisaties gaat veel
tijd onnodig verloren. Problemen worden met verbetenheid
aangepakt en dat slurpt tijd en energie. Steeds meer
schrijvers van managementboeken zijn het erover eens,
dat de beste manier om een probleem op te lossen, luidt:
achterover leunen met je benen op het bureau. (Albert
Einstein schijnt hierom berucht te zijn geweest bij zijn
collega’s.) Loslaten betekent een kans voor nieuwe
inzichten en creativiteit. Bij 3M, bekend van de gele
memoblaadjes, is het zelfs voor personeelsleden
verplicht vijftien procent van hun tijd te lummelen. Met
succes, zo lijkt het. Vernieuwende producten komen in
een stijgend tempo op de markt.
Consultant Tom de Marco pleit hartstochtelijk voor meer
ruimte in een onderneming om terug te blikken of vooruit
te kijken. Slack noemt hij dat, evenals het boek dat
daarover gaat. Slack betekent dat je keuzes kunt maken.
Niets is belangrijker dan dat, want op dagen zonder
keuze – dagen die worden geregeerd door een bomvolle
agenda – kun je niet groeien. Voor groei is rust nodig.
Macro-economen, opgelet: dit betekent meer
werkgelegenheid, want een gezonde onderneming heeft
juist een ruim personeelsbestand.
Rust en aandacht. Dat is wat Simone Brogi nastreeft in
Castelnuovo Berardenga, het mooie dorp in Toscane.
Aandacht heb ik zeker voor de heerlijke Chianti’s die
hier worden geschonken, maar met de rust wil het niet
vlotten. Er zijn nog een paar e-mailtjes die ik wil
versturen en aan het einde van onze ontmoeting stel ik
voor nog even naar zijn kantoor te gaan. Maar dan! Dan
blijkt dat Brogi helemaal geen computer heeft. Van
internetcafés heeft niemand hier gehoord en het begint
ons te dagen, dat Toscaanse dorpjes misschien iets te
goed zijn uitgerust voor het slow life…
We besluiten door te rijden naar Bra, een provinciestad
met 28 duizend inwoners, vlak onder Turijn, in het meer
geïndustrialiseerde noorden van Italië. Hier is vijf
jaar geleden het netwerk van slow cities begonnen. Het
omvat inmiddels ook stadjes uit Noorwegen en Engeland en
behandelt verzoeken uit Duitsland, Australië en Japan.
Bruna Sibille, loco-burgemeester van Bra, was de
initiator, en met haar hebben we een afspraak. Na een
urenlange autorit, waarbij we de snelheidslimiet
schandalig hebben overtreden in een nipt geslaagde
poging op tijd te arriveren, ontmoeten we Sibille, die
het – echt waar! – veel te druk blijkt te hebben.
Tijdens onze korte ontmoeting rinkelt haar mobiele
telefoon voortdurend. Sibille is dan ook geen technofoob.
‘Wij zoeken naar manieren om een balans te vinden tussen
het moderne en het traditionele, zodat we een prettig
leven kunnen hebben’, ratelt ze. ‘Modern en slow zijn
geen tegenpolen. Slow is gewoon een strategie om
modernisering richting en betekenis te geven.’ Dan
vliegt Bruna Sibille weg, naar een nieuwe afspraak.
Kijk, dít is de slow die meer bij het moderne leven
past. Al dat gepraat over langzamer leven klinkt wel
aantrekkelijk, maar het is nogal onhaalbaar alles in een
slakkengang te doen. Daar gaat het kennelijk niet om.
Het gaat om het recht zelf te bepalen wat je tempo is.
Sibilles curieuze mix van snel en slow was voor mij een
bevrijdende eye-opener. Ik had nooit echt stilgestaan
bij de mogelijkheid slow te gaan wanneer ik dat
eigenlijk wilde. Maar wie zegt ons dat je – om maar eens
wat te noemen – altijd overal onmiddellijk een mening
over moet hebben? Heeft het niet meer waarde om tijd
voor reflectie in te bouwen voor we onze mening de
wereld in sturen? In ieder geval komen bij míj de beste
ideeën als ik in bad zit of een wandeling maak, níet als
ik hard aan het nadenken ben. En waarom zouden we snel
moeten eten? Alleen omdat de mogelijkheden er nu eenmaal
zijn? Hoe kun je eigenlijk nog denken dat je tijd
verspilt wanneer je minder dingen met meer aandacht
doet?
Niet lang geleden was ik erg gecharmeerd van het idee om
razendsnel te kunnen lezen, zoals die ene man dat kon in
een reclamespot waar ik toevallig langs zapte. Eindelijk
zou ik al die boeken kunnen doorspitten, die ongelezen
in de boekenkast of op mijn immer uitdijende
verlanglijst staan. Het studiemateriaal was inmiddels op
de deurmat geploft, maar ik had – hoe ironisch – nog
geen tijd gevonden eraan te beginnen. Nu begon ik opeens
bedenkingen te krijgen. Het is toch eigenlijk heerlijk
om met een goede roman even bij te komen en om jezelf
helemaal te verliezen in een verhaal? Gaat het niet óók
om de ervaring van het lezen zelf? Zou dat plezier niet
volledig verdwijnen als ik een enkele bladzijde in vier
luttele seconden uit zou hebben? In Bra besloot ik dat
snellezen mijn honger naar boeken alleen maar zou
aanwakkeren; het lesmateriaal zou ik retour zenden.
Begon ik het te leren?
In Bra lopen we nieuwsgierig rond, op zoek naar tekenen
dat het hier een slow city betreft, ondanks de
aanwezigheid van internetwinkeltjes. Zou het gebrek aan
opvallende neonreclame en uithangborden – een doorn in
het oog van moderne steden – misschien onderdeel zijn
van Sibilles campagne? Navraag leert van niet. Speerpunt
van haar beleid is de beperkte toegang van auto’s in het
stadscentrum. Een ondankbare politieke belofte, want
Italianen zijn verknocht aan hun auto.
Herstel, niet alléén Italianen. Te hard rijden wordt
wereldwijd niet zozeer als een wetsovertreding ervaren,
maar als een volkssport. Behalve dat te hoge snelheden
verantwoordelijk zijn voor de meeste verkeersdoden,
heeft hard rijden in de stad, over korte afstanden,
zelden zin. Omdat verkeerslichten steeds vaker op elkaar
zijn afgestemd, zul je vaker voor een rood verkeerslicht
staan.
Lokale overheden – niet louter die van slow cities –
doen meer dan ooit hun best de snelheid op hun wegen te
minderen. Verkeersdrempels, radarcamera’s,
eenrichtingsverkeerwegen, campagnes tegen bumperrijden
en het terugdringen van de maximumsnelheid behoren tot
de maatregelen die overal worden genomen – vrijwel
altijd na een succesvolle lobby van
bewonersverenigingen. Studies wijzen uit dat er een
correlatie is tussen de aanwezigheid van auto’s en het
gemeenschapsgevoel: hoe minder verkeer er door een
straat gaat, en hoe langzamer het gaat, hoe meer sociale
contacten buren met elkaar hebben.
Om de hoek van het gemeentehuis in Bra waar Sibille haar
visie op een slow city probeert in te voeren, zit het
hoofdkwartier van Slow Food. Deze organisatie is meer
dan een ludiek antwoord op Amerikaanse hamburgertenten.
Slow Food strijdt niet alleen voor het behoud van goede
tradities in de cultivering, bereiding en consumptie van
streekproducten, maar wil de cultuur van snelheid
ombuigen. Zoals het oprichtingsmanifest uit 1989 meldt:
‘We moeten ons verdedigen tegen de algehele waanzin van
het fast life door rustig te genieten van de dingen des
levens.’
Als we tegenover Roberto Burdese, vice-president van
Slow Food, zitten, begin ik maar met een ontboezeming:
ik eet soms een broodje kroket. Een uitbrander blijft me
bespaard. ‘Onze strijd keert zich niet tegen kroketten
of patat, maar tegen vervlakking’, verbetert Burdese.
‘Wij komen op voor diversiteit in alle facetten. Wij
willen het recht op een gevarieerd aanbod in onze
voeding en wij zien aanleiding te twijfelen aan het
voortbestaan van die diversiteit. Voeding moet goedkoop
zijn, is de dominante visie. Dat heeft voeding tot
massaproducten gemaakt. Maar waarom zou je iedere dag
een tomaat moeten kunnen eten? Tomaten komen soms van
duizenden kilometers verderop, op de boot gezet toen ze
nog groen waren en voor de snelle groei voorzien van
chemicaliën. Dit is waanzin. Het is de waanzin van een
samenleving die haast en productiviteit tot hoogste
waarden heeft uitgeroepen.’
Burdese ziet Slow Food – 80 duizend leden in meer dan
honderd landen – graag als de voorbode van een nieuwe
maatschappelijke trend. Maar is de keukentafel wel de
meest geschikte plaats om een revolutie voor een
langzamer leven te beginnen? ‘Het is de perfecte
plaats’, meent Burdese. ‘Het is de plaats waar je kunt
praten met je familie en vrienden, waar je jezelf kunt
vermaken. De lunch en het diner behoren tot de
belangrijkste moment van de dag. Er is geen betere
plaats om nog eens te overwegen hoe je jouw leven wil
leiden.’
Die avond kiezen wij voor slow in Osteria del
Boccondivino, een restaurant in Bra dat – geheel volgens
de filosofie van Slow Food – al sinds de jaren tachtig
een combinatie van goede streekgerechten en
kwaliteitswijnen voor een redelijke prijs biedt. We
praten over het leven, onszelf, de wereld en – terwijl
we vooral langzaam eten en drinken om er inderdaad meer
van te genieten – over hoe het moordende tempo de
samenleving belast.
Zou dit nu zo’n typisch westers luxeprobleem zijn? De
wereld vergaat immers niet, beginnen we optimistisch.
Hoewel… Globalisering stuwt de hele wereld naar een
hogere versnelling. Culturen die leven bij
seizoenswisselingen, de zon en de maan en niet bij
digitale klokken en kalenders, worden meegezogen in een
alsmaar duizelingwekkender tempo van de westerse wereld.
Niet voor niets is globalisering wel eens omschreven als
een ‘survival of the fastest’. En om een ander citaat
aan te halen: Klaus Schwab, de Zwitserse grondlegger van
het World Economic Forum, beweerde eens: ‘Van een plaats
waarin de grotere de kleinere verslaan, verandert de
wereld in een plaats waarin de snellere de langzamere
verslaan.’
Hoe dat ongeveer gaat, valt te lezen in een boek dat
lang geleden is geschreven, ruim voordat ‘globalisering’
een buzz-word werd. In Momo en de tijdspaarders
beschrijft de Duitse meesterverteller Michael Ende hoe
‘tijddieven’ de bewoners van een dorp hebben overgehaald
om tijd te besparen in plaats van tijd te maken voor een
praatje, burenhulp of andere sociale activiteiten. Met
als hoogtepunt de verbouwing van het dorpscafé tot
snackbar deed het moderne leven zijn intrede. Gevolg:
hoe meer de mensen probeerden tijd te besparen, hoe
minder tijd ze naar hun eigen gevoel overhielden. Met de
verspreiding van de mondiale economie reist deze paradox
nu als een virus over de wereld.
Tijdens het nagerecht bespraken we Burdeses constatering
dat we in onze haastige samenleving het contact met de
natuur dreigen te verliezen. Ik herinner me het essay
van natuurkundige Fritjof Capra, twee Odes geleden: ‘Het
tempo waarin de biotechnologie veranderingen in de genen
aanbrengt ligt vele malen hoger dan het tempo waarin de
natuur dit doet.’ De werkwijze kan veel schade aan de
natuur aanbrengen.
Met de zichzelf voorbijrazende technologische
vernieuwingen zijn economie, politiek en cultuur in een
eeuwige strijd om niet achter te blijven. Dit zijn
tijden van exponentiële groei (1, 2, 4, 8, 16, etc),
maar mensen zijn gewend te leven in een tempo dat
geleidelijk gaat (1, 2, 3, 4, 5, etc.). De constatering
komt van The Long Now Foundation, die zich retorisch
afvraagt of een steeds snellere opeenstapeling van
veranderingen alles beter maakt of tijdelijk.
Hoe kan een samenleving werkelijk duurzaam zijn als ze
is gebaseerd op economische principes die de
maatschappij sturen in een exponentiële drang naar meer,
meer, meer en alsmaar sneller? Een rekenmachine moet
toch ook meer kunnen dan alleen maar optellen?
Terug in Nederland. Acht berichten op de voicemail, vier
SMS’jes, 126 ongelezen e-mails. De hele week is al
volgeboekt met bezoekjes en afspraken. Een week lang
verplicht leven in Italiaanse slow cities heeft ons
leven tijdelijk vertraagd, maar de realiteit van
Rotterdam is er eentje van een druk programma.
Toch ligt hier, in het moderne leven, de uitdaging. Geen
modern mens zal nog verlangen naar de rust – én de
saaiheid – van de jaren vijftig. De prikkelingen, de
kansen en de keuzes van deze tijd geven levens kleur en
zin. Dat zijn verworvenheden. Toch razen we in onze
vooruitgang ook regelmatig onze doelen voorbij. Gaan we
te snel. Doen we te veel. En verliezen we de tijd voor
de essentiële ervaringen – vriendschap, familie, liefde,
natuur – die het leven betekenis geven. De keuze voor
slow is dan ook niets minder dan een keuze voor
kwaliteit en behoud.
Met dat in Italië gewonnen besef blader ik door mijn
volle Rotterdamse agenda. Ik vraag me af hoe al die
afspraken daar terecht zijn gekomen. Ik zie de
uitdaging: steeds weer je eigen keuze maken, je eigen
tempo bepalen, je tijd zelf indelen.
Het is allemaal zo simpel. Vanavond eerst maar eens
lekker koken, daarna een goed boek. Even bijkomen.
Marco Visscher
Dit verscheen in Ode nummer: 68
www.ode.nl |
| |
| SlowFood, Slow Life |
▲Top |
Hectisch, hectisch, hectisch: zo ziet het leven van de
moderne mens er volgens de ‘slow lifers’ uit. Het
is een levensstijl waarbij het basispunt is dat het
gemakkelijker is om van het leven te genieten als je het
langzaam beleeft.
Maar de moderne wereld en het slow concept zijn geen
tegenpolen. Slow is een strategie om
modernisering richting en betekenis te geven, want
langzamer leven klinkt aantrekkelijk, maar het is nogal
onhaalbaar alles in een slakkengang te doen. Daar gaat
het dus niet om. Het gaat om het recht zelf te bepalen
wat je tempo is.
Het slowfood verhaal begint, hoe kan het ook
anders, met fastfood. In 1986 is de Italiaanse
fijnproever en culinair journalist Carlo Petrini
vreselijk ontzet over de opening van een Amerikaanse
hamburgertent op de Piazza di Spagna te Rome. Hij
verzamelt een aantal bevriende wijn- en foodliefhebbers
om de kunst van het genieten en de filosofie van het
proeven te verspreiden. Centraal daarbij staat steeds
het gezellig culinair samenzijn : de convivialiteit.
Eind 1989 wordt de International Slow Food Movement
opgericht met een heus Slow food Manifest. Als logo
wordt het ultieme symbool van de traagheid gekozen : de
slak. |
| |
| Weg met fastfood, leve
't slowfood |
▲Top |
De wetenschap heeft slow food ontdekt. Morgen
organiseert Wageningen Universiteit een congres over de
terugkeer van ambachtelijke gerechten en meer
verscheidenheid in de maaltijd. Met kanttekeningen,
"Sommige traditionele gerechten gaan totaal voorbij aan
het welzijn van dieren." De slowbeweging is ontstaan in
Italië, waar men wilde terugkeren naar oude waarden en
het fastfood buiten de deur wilde houden.
De slowfoodbeweging heeft inmiddels navolging gevonden
in slowcities, slowsex, slowmusic, slowreading,
enzovoorts. In alle gevallen draait het om evenwicht, op
het werk en in de privésfeer. Aandacht voor de dingen
die het leven de moeite waard maken, zou volgens de
aanhangers een betere gezondheid, een gezonder milieu en
hechtere gemeenschappen opleveren. Slow is niet per se
minder of trager, maar wel rustiger en minder gehaast.
In het boek Slow van Carl Honoré worden alle vormen van
de slowbeweging toegelicht.
Volgens Michiel Korthals, hoogleraar Toegepaste
Filosofie aan de Wageningen Universiteit, heeft de
wetenschap de afgelopen tien jaar de nadruk gelegd op de
ontwikkeling van fastfood. Mede onder invloed van de
groeiende slowfoodbeweging wordt de laatste tijd echter
meer aandacht aan de kwaliteit van het eten. De
slowfoodbeweging, die zich afzet tegen McDonald's en
pleit voor genieten van eten met smaak, heeft zo'n hoge
vlucht kunnen nemen doordat consumenten bewuster zijn
geworden van de gevolgen van ongezond eten. Inmiddels
telt de wereld meer mensen met overgewicht dan mensen
die honger lijden, aldus Korthals.
Aanhangers van slowfood willen voorkomen dat
streekgerechten en hun specifieke bereidingswijze door
tijdgebrek of gebrek aan belangstelling verloren gaan.
Toch kleven er ook nadelen aan bepaalde tradities, meent
Korthals. "Een traditioneel gerecht met zangvogeltjes in
Italië of de foie gras in Frankrijk gaan totaal voorbij
aan het welzijn van dieren. Dat is ook belangrijk om in
te zien."
De wetenschap verdiept zich sinds kort in slowfood, maar
telers en restauranthouders hebben het fenomeen al
eerder ontdekt. Dieneke Klompe bijvoorbeeld is sinds
2000 biologisch boerin in het Zeeuwse Zonnemaire. Zij
gelooft heilig in de slowfoodbeweging. Authentieke
gewassen als blauwe suikermaïs, Brave Hendrik,
citroenkomkommers en gebleekte zeekool vinden gretig
aftrek. Klompe, "Ik krijg steeds meer klanten. Zelfs
horecagroothandelaren als de Sligro behoren inmiddels
tot mijn vaste klantenkring. Zeven restaurants nemen
mijn producten af."
Ook het restaurant De Hoop op D'Swarte Walvis in Zaandam
legt zich al enkele jaren toe op het bereiden van
slowfoodgerechten. Souschef Mark Wunderink is
enthousiast over de ambachtelijke producten, "De
groenten die op biologische wijze geteelt worden zijn
gewoon veel smaakvoller. Als je gewassen in de juiste
seizoenen, zonder bestrijdingsmiddelen teelt, proef je
dat aan het eindresultaat." Tijd om te genieten!
Bron: Algemeen Dagblad |
| |
| Onthaasting kan het
kapitalisme redden - Carl Honoré |
▲Top |
Velen onder ons leven tegenwoordig in een hels tempo en
betalen er een hoge prijs voor. Ons werk, onze
gezondheid en onze relatie lijden hieronder. In zijn
boek Slow beschrijft Carl Honoré hoe een wereldwijde
stroming de ‘snelheidscultus’ in twijfel trekt. Traag
leven betekent beter leven in een hectische moderne
wereld door de balans op te maken tussen snel en
langzaam. Op basis van een mengeling van anekdotes,
reportages, ervaringen uit de eerste hand, geschiedenis
en intellectueel onderzoek legt Honoré uit hoe alles zo
versneld werd en waarom onthaasting voor iedereen
positieve resultaten oplevert, ongeacht rang of stand.
Om de voordelen van onthaasting te illustreren, trekt
hij in zijn boek van een tantristische sexworkshop in
Londen naar een meditatiekamer voor kaderleden in Tokio,
van een Chi Kung squashles in Edinburgh naar een
superslow fitnesscentrum in New York City, van een
TV-loos gezin in Toronto naar Italië, de bakermat van
Slow Food-, Slow Cities- en Slow Sex-stromingen. Waar je
ook gaat, wat je ook doet, de boodschap blijft dezelfde
: trager is vaak beter. De auteur werd geboren in
Schotland, maar groeide op in Canada. Nadat hij
afstudeerde aan de universiteit van Edinburgh, werkte
hij een tijd met straatkinderen in Brazilië. Vanaf 1991
werkte hij als journalist zowat overal in Europa en
Zuid-Amerika voor verschillende bladen, waaronder the
Economist, the Observer, the National Post (Canada) en
the Miami Herald. Momenteel woont hij met zijn vrouw en
twee kinderen in Londen. Liberales-kernlid Dirk
Verhofstadt had een exclusief interview met Carl Honoré
in Rotterdam.
Wij zijn verslaafd aan snelheid. Welke invloed heeft
dat op ons leven?
Carl Honoré: Wanneer je in de geïndustrialiseerde wereld
om je heen kijkt, zie je dat mensen volledig uit
evenwicht zijn, wat zijn tol eist op het vlak van
gezondheid. Stress, chronische vermoeidheid en
depressies zijn allemaal gevolgen van deze opgedreven,
te drukke en overwerkte maatschappij waarin wij leven.
We kunnen met moeite relaxen en echt van dingen
genieten. We zijn steeds bezig en zo gehaast dat we geen
tijd noch rust hebben om nauwe en zinvolle contacten te
onderhouden met familie, vrienden, partners en andere
mensen. Door te onthaasten kunnen we hiervoor opnieuw
tijd maken. Ook weten we niet meer wat genieten is. Op
dat vlak biedt onthaasting een zeer belangrijk voordeel
: je moet de dingen de tijd gunnen die ze nodig hebben
en die ze verdienen om ze goed te kunnen doen en er
volop van te genieten. Je kan het trager aan doen op je
werk en beter werken en er meer van genieten. In onze
overhaaste toestand scheren we over de dingen heen en
vergeten we waar het leven echt om gaat.
U schrijft dat de Slow-stroming redding biedt. Hoe
worden mensen er zich van bewust dat ze moeten
onthaasten?
Carl Honoré: Het leven zoeft aan je voorbij tot we op
een dag beseffen dat we vastzitten in de hoogste
versnelling en we het idee dat sneller en drukker altijd
beter is als vanzelfsprekend beschouwen. In culturen die
snelheid als goed en traagheid als slecht bestempelen is
het moeilijk af te stappen van deze denkrichting. Maar
steeds meer mensen worden wakker geschud. Ze botsen
plots tegen een muur : ze krijgen een hartaanval, een
zenuwinzinking, een depressie of een chronische ziekte.
Steeds jongere mensen hebben ermee te kampen. Gelukkig
overkwam het mij niet. Ik werd daarentegen sentimenteel
wakker geschud toen ik een reeks ‘Eén-minuutverhaaltjes
voor het slapengaan’ wou kopen. Plots besefte ik dat
mijn haast zodanig uit de hand gelopen was dat ik zelfs
de dierbare momenten met mijn zoon op het einde van de
dag wou versnellen.
Kunnen we vertragen zonder aan materiële welvaart,
waar de meeste mensen toch naar op zoek zijn, in te
boeten?
Carl Honoré: Ja, ik denk dat dat mogelijk is. Wanneer je
het hebt over vertragen, denkt iedereen aan minder
werkuren presteren, minder geld verdienen en minder
consumeren. Voor sommige mensen is dat inderdaad zo,
maar niet voor iedereen. Door te onthaasten kun je
efficiënter worden en bijgevolg meer materiële welvaart
genieten. We moeten onze prioriteiten evenwel opnieuw
ordenen. Uiteindelijk wordt het nastreven van zoveel
mogelijk materiële welvaart ondergeschikt aan tijd
hebben om te vertragen en van het leven te genieten.
Een bekende groep die tot de Slow-beweging behoort,
is de “Slow Food”-groepering. Wat is hun bedoeling?
Carl Honoré: Hun doel bestaat erin onze opvatting over
eten opnieuw te bekijken. De snelheidscultuur heeft onze
manier van eten aangetast, ze beïnvloedt de manier
waarop we voedsel telen op de boerderij, het verschepen
over de wereld, het verpakken en haastig opeten – vaak
voor TV of al stappend op straat. Op die manier gaat
elke voedingswaarde en ook elk sociaal genot ervan
verloren. We moeten de kunst van het genieten van een
maaltijd opnieuw ontdekken en zoveel mogelijk uit onze
voeding halen. Slow Food moedigt een nieuw
landbouwsysteem aan dat eerbied heeft voor plaatselijke
culturele identiteiten, natuurlijke rijkdommen, duurzame
veeteelt en de gezondheid van de consumenten.
Wat zijn de criteria voor steden en gemeenschappen om
een ‘Citta Slow’ te worden?
Carl Honoré: De Slow Cities-beweging is een groep steden
en gemeenten die de levenskwaliteit van hun burgers wil
verbeteren. Zij perken het verkeer in, stimuleren mensen
om te voet te gaan door straten verkeersvrij te maken,
nemen milieuvriendelijke maatregelen, steunen artisanale
voedselproducenten en moedigen gastvrijheid aan. Het
verkrijgen van de officiële titel van slow city houdt
een soort filosofische verklaring in waarbij je stad
erkent dat onthaasting niet alleen goed is voor het
individu, maar ook voor de gemeenschap. Wanneer mensen
te voet gaan in plaats van de wagen te nemen, voelen ze
zich nauwer met elkaar verbonden.
Meent u werkelijk dat slaap- en meditatiepauzes in
bedrijven kunnen leiden tot meer mentale veerkracht en
hogere productiviteit?
Carl Honoré: Ja, het is wetenschappelijk bewezen dat een
kort dutje mensen productiever maakt. Yoga, Tai Chi of
meditatie kan stress beperken, de gezondheid bevorderen
en ons helpen creatiever te denken, waardoor we
gelukkiger worden. Studies beweren dat yoga heilzaam is
op medisch vlak, zoals bij de behandeling van
depressies. Bovendien veroorzaakt het geen
neveneffecten, wat met medicatie wel het geval is.
Steeds meer bedrijven zetten hun personeelsleden aan
enkele minuten een dutje te doen of te mediteren of
gewoon in een rustige kamer te gaan zitten weg van alle
telefoons en e-mails. Yoga wordt heel populair op de
Britse werkvloer. Werknemers doen hun deur dicht, zetten
hun telefoon uit, nemen een rustige pauze, drinken een
kop thee en gaan daarna weer opgeladen en opgekikkerd
aan de slag. Ik weet dat elke onderneming die deze
onthaastingsmaatregelen heeft ingevoerd, er volledig
achterstaat omdat hun personeel er beter door werkt.
U schrijft dat de klassieke geneeskunde meer aandacht
moet besteden aan de mentale gezondheid van haar
patiënten. Is alternatieve geneeskunde de oplossing?
Carl Honoré: Het biedt een deel van de oplossing. Je
moet sceptisch blijven tegenover heel wat alternatieve
genezingsmethoden. Het wetenschappelijke bewijs van hun
werkzaamheid is nog steeds zeer onstabiel. Maar ik denk
dat ze ons heel wat kunnen leren. Vele alternatieve
therapieën zijn gebaseerd op onthaasting en sporen
mensen aan het kalmer aan te doen en te relaxen. Zij
benadrukken dat er een hechte band moet bestaan tussen
de dokter en zijn patiënt, dat hij tijd moet nemen om te
luisteren. Vaak is het gewoon voldoende naar iemand te
luisteren om het natuurlijke genezingsproces op gang te
brengen. Waar patiënten het meest een hekel aan hebben,
is dat de dokter vaak zo gehaast is en dat zij de indruk
hebben dat hij niet naar hen luistert. De gemiddelde
duur van een raadpleging in het Verenigd Koninkrijk is
amper zes minuten. Wat mensen het meest bevalt aan
alternatieve geneeskunde is de traagheid. De raadpleging
duurt een uur of een half uur en het gaat er zeer
relaxed aan toe, de dokter kijkt hen in de ogen,
luistert en neemt tijd om te praten over hun gevoelens
en behandelingen, enz. Traag is een verzamelwoord voor
een nieuwe manier van denken – het betekent dingen goed
doen eerder dan ze snel te doen. Onthaasten houdt een
betere gezondheidszorg in.
In Italië bestaat er zelfs een Slow Sex-beweging. Is
de snelheidscultus ook aanwezig in de slaapkamer?
Carl Honoré: Zeer zeker. Daarover heb ik het ook in mijn
boek. Ik denk dat alles wat we doen, van eten en werken
tot vrijen, beïnvloed wordt door de “steeds meer”- en
“hoe sneller hoe beter”-mentaliteit. Het draait allemaal
rond kwantiteit en niet zozeer rond kwaliteit; het gaat
erom zo snel mogelijk het einddoel te bereiken veeleer
dan te genieten van de reis. Onlangs las ik het volgende
in een mannenblad : hoe je vriendin een orgasme bezorgen
in 90 seconden ? Alles moet zo snel mogelijk gebeuren en
kwaliteit is daarbij helemaal niet belangrijk. Volgens
mij moet je om goede seks te hebben zes uur
tantristische technieken beoefenen. Het is belangrijk
tijd te besteden aan seks en er een groter fysiek en
emotioneel genot uit halen. Vooral vrouwen verstaan deze
kunst. Zij weten wat je met trage seks kan bereiken.
Er is een wereldwijde trend om minder uren te werken.
Maar de laatste jaren pleiten de politieke leiders in
België, Nederland en Duitsland voor meer werkuren
vanwege de vergrijzing van de bevolking.
Carl Honoré: Men gaat ervan uit dat het opdrijven van
het aantal werkuren altijd de beste oplossing is. Niets
is minder waar. De manier waarop je werkt is veel
belangrijker dan hoe lang je werkt. We moeten een gezond
evenwicht zien te vinden tussen kwantiteit en kwaliteit;
er moet flexibiliteit zijn : als mensen langer willen
werken, moet dat kunnen, maar als ze minder willen
werken, moet dat evengoed mogelijk zijn. De Britten
presteren de meeste uren, maar zij hebben een van de
laagste productiviteitscijfers per uur. Of neem het
verschil in verlofregeling in de VS en Europa.
Amerikanen hebben gemiddeld twee weken verlof per jaar.
Hier kan dit oplopen tot zes weken, en toch behoren de
Belgen tot een van de meest productieve werknemers in de
wereld. Indien we een klimaat scheppen waarin mensen
niet de hele tijd gehaast zijn en leren het langzamer
aan te doen na het werk, zullen ze minder vermoeid en
dus productiever zijn. Maar om terug te komen op uw
vraag, ik denk dat de hervorming van het pensioenstelsel
in Europa een groot probleem is, waarvoor er, vrees ik,
geen pasklare oplossing bestaat.
De meeste mensen zullen het eens zijn met de
opvattingen in uw boek. Maar kan men het zich
veroorloven langzamer te leven? Met andere woorden, is
onthaasten niet voorbehouden voor de happy few?
Carl Honoré: Helemaal niet. Natuurlijk zullen een aantal
aspecten van onthaasting – artisanale voeding,
alternatieve geneeskunde, minder werken – niet in elk
budget passen, maar iedereen kan manieren bedenken om de
filosofie van minder doen en alles aan het juiste ritme
doen, toe te passen. Kijk minder TV, beperk de
naschoolse activiteiten van je kind, neem de tijd om je
werk behoorlijk uit te voeren, eet aan tafel, mediteer
of doe aan yoga, stap in plaats van de wagen te nemen,
geniet van een langer seksueel voorspel, zet je GSM uit
tijdens de weekends of weersta gewoon aan de drang om je
onnodig te haasten. Al deze dingen liggen binnen het
bereik van iedereen. Ons verstoord omspringen met tijd
ligt deels aan de basis van onze snelheidscultuur.
Vanwege onze sterfelijkheid willen we onze tijd maximaal
benutten. Maar hoe kunnen we dat het best doen? Door
tien dingen zeer snel, maar niet zo goed te doen, door
oververmoeid en gestresseerd te zijn? Of door vijf
dingen te doen, relaxed te zijn en van het leven te
genieten? Ik denk dat onthaasting de beste keuze is. De
hele wereld is in de ban van de westerse opvatting ‘time
is money’ en de wereldeconomie wil dat mensen steeds
sneller gaan. De Slow-beweging is een wereldwijde
reactie tegen deze zienswijze.
Is de Slow-stroming de nieuwste rebellie tegen
vooruitgang en moderniteit?
Carl Honoré: Neen, integendeel. Slow is zeer modern, het
is de volgende stap voor de mensheid. In tegenstelling
tot de naam gaat het er niet om de hele wereld af te
remmen tot een slakkengang, maar wel om alles in het
juiste tempo te doen : nu eens snel, dan weer langzaam,
soms tussen beide. Traag zijn betekent de tijd nemen om
het beste uit het leven te halen, je nooit haasten voor
de lol.
Maakt de Slow-beweging deel uit van de
anti-globaliseringstroming?
Carl Honoré: Ik denk dat de twee bewegingen elkaar
overlappen. Onthaasting gaat om het scheppen van een
betere, meer duurzame globalisering. Zoals de meeste
bewegingen voor sociale veranderingen, is de
Slow-beweging geen formele organisatie. Het is een bonte
verzameling van individuen en groepen die dezelfde
opvatting delen : beter leven door het wat kalmer aan te
doen. Aan de basis ervan proberen Slow-activisten banden
te smeden over de hele wereld. Overal staat het Engelse
woord “slow” voor een betere, meer evenwichtige manier
van leven. Italië heeft de Slow Food-, Slow Cities- en
Slow Sex-bewegingen voortgebracht en de Japanners
streven naar wat ze noemen Slow Life. Een Amerikaanse
professor pedagogie heeft onlangs een manifest
gepubliceerd over Slow Schooling. De Nederlandse uitgave
van mijn boek heet Slow en de Duitse versie Slow Life.
Het is overduidelijk dat onthaasting een wereldwijde
trend is.
Op het einde van uw boek zegt u dat de Slow-beweging
niet gekant is tegen kapitalisme, maar dat ze het wil
redden. Wat bedoelt u hiermee?
Carl Honoré: Ik geloof ten volle in het kapitalistische
systeem, maar ik denk dat het turbokapitalisme van
vandaag ons snel naar een collectieve burn-out zal
leiden. Kapitalisme kan een uitstekende manier zijn om
meer voorspoed, meer vrijheid en meer creativiteit tot
stand te brengen. Maar zoals we er nu voorstaan, lijken
we enkel te bestaan om de economie te dienen in plaats
van andersom. Kapitalisme heeft niet alleen snelheid,
maar ook vertraging nodig. Het kan duurzamer groeien als
het het belang van vertraging inziet.
Betekent snelheid het einde van het kapitalistische
systeem?
Carl Honoré: Het is fataal voor de mensen die er deel
van uitmaken en dat zal het systeem op termijn ook
ondermijnen. Sommigen beweren dat, indien we het
kapitalisme beperkingen opleggen, het ten onder zal
gaan. In de 19e eeuw werd hetzelfde beweerd, toen mensen
15 uur per dag werkten en hervormers voor meer vrije
tijd pleitten. Fabriekseigenaars voorspelden toen de
ondergang van het kapitalisme. Maar het aantal werkuren
werd ingekort en het kapitalistische systeem floreerde
als nooit tevoren. Nu zegt iedereen dat we meer moeten
werken om het BBP de hoogte in te jagen. Deze
sublimering van de BBP-groei is evenwel misleidend, het
BBP is geen god. We moeten een nieuwe groeimeter
hanteren die rekening houdt met alle kosten die we
moeten betalen voor de door het turbokapitalisme
aangerichte schade aan onze gezondheid, ons sociaal
welzijn en het milieu. Critici verwijzen vaak naar de VS
met zijn hogere BBP-groei als model voor de rest van de
wereld. Hoewel de Amerikaanse economie enorm dynamisch
is, vertoont ze echter enkele grote barsten. Ongeveer 40
miljoen Amerikanen leven onder de armoedegrens; 45
miljoen hebben geen sociale zekerheid; meer dan 2
miljoen Amerikanen zitten in de gevangenis. Moet de hele
wereld dit als voorbeeld nemen?
De Slow-stroming zou dus de redding kunnen betekenen
voor het kapitalisme?
Carl Honoré: Jazeker, het zou tegelijk de mensheid
kunnen redden. Steeds meer mensen realiseren zich dat ze
moeten onthaasten. In ons binnenste weten we allemaal
dat onze hectische manier van leven ongezond,
onbevredigend en op termijn onhoudbaar is. Daarom juist
snakken zo velen naar onthaasting.
Bent u niet wat te optimistisch? China, India en
andere landen haasten zich om hun achterstand ten
opzichte van westerse samenlevingen in te halen. Als we
vertragen, zullen zij onze markten inpalmen.
Carl Honoré: Helemaal niet. Door te vertragen zullen we
productiever en creatiever zijn. In de jaren tachtig
ruilden heel wat verwerkende bedrijven de VS voor
Mexico, maar de VS compenseerde dit verlies met de komst
van de IT-industrie. De westerse landen zullen inderdaad
een aantal jobs kwijtspelen aan de opkomende economieën,
maar ik meen dat zij nieuwe vervangende industrieën
zullen ontdekken. Trager staat niet voor minder
productief maar juist voor het tegenovergestelde. Het
doet het absenteïsme en onze uitgaven voor
gezondheidszorg afnemen, het bevordert creativiteit en
ondernemerschap. Onthaasting kan het kapitalisme redden.
Interview door Dirk Verhofstadt
Dit document werd afgeprint op de website van Liberales,
een onafhankelijke, liberale denktank. Bezoek de
website op http://www.liberales.be. |
Kijk ook eens op:
biologisch-producten.nl
ekozine.nl
natuurvoedingsconsulenten.nl
biologisch-eten.nl
biologisch-wijnen.nl
biologischevis.nl
biologisch-voeding.nl
subsidiezonnepanelen.nl
010rotterdam.nl
Weg met die laptop,
(lap) topless
vergaderen.
Cittaslow is een Italiaans idee, een uitvloeisel van de
slowfoodbeweging.
Cradle to Cradle in korte tijd populair met de slogan
`afval=voedsel'.
Elektrisch rijden - Elektrisch vervoer
Elektrisch en Fietsen. De Elektrische Fiets. Steppen kan
ook. De Elektrische Step.
|
|
|
|
|